Nieuwsbrief april en mei

Verkorting: je brein houdt je voor de gek

Heel leuk is het fenomeen ‘verkorting’. Door perspectief worden delen die dichtbij zijn groot en delen die naar achteren gaan klein of zelfs niet eens zichtbaar.

De hand hieronder is erg groot in verhouding tot het gezicht. De hand is veel dichterbij. Maar kijk eens naar de arm, die moet er zijn, maar we zien er haast niks van. Dat is het effect van verkorting.

Vaak maken wij de fout dat we dingen gaan tekenen die we eigenlijk niet eens zien. Afb. 1: We maken dan bijvoorbeeld de arm te lang en de hand te klein.

Een ander bekend voorbeeld is architectuur. Kijk eens naar de foto en zie hoe weinig je eigenlijk ziet van ramen en deuren. Hoe meer de huizen sterk bij ons weglopen, hoe minder raam en deur je ziet. 
Probeer bij het tekenen niet in de valkuil te vallen dat je de ramen en deuren duidelijk wil weergeven (afb. 1). Wat je niet ziet, hoef je niet te tekenen. In dit soort situaties zijn een paar verticale lijnen vaak al genoeg om de illusie van ramen en deuren te wekken (afb. 2).

Nog een andere veelvoorkomende situatie: een tafel met spullen erop. We zien amper iets van het tafelblad, maar wij zien spullen op de tafel en zullen snel in de verleiding komen om de tafel als het ware op te klappen (afb.1). De tekening wordt dan onlogisch, omdat het perspectief niet meer klopt.
Wat je niet ziet, hoef je niet te tekenen (afb. 2).

De tekenstop in je jeugd

Worstel jij met verkorting? Grote kans dat je net als de meeste mensen rond je twaalfde bent gestopt met tekenen. Tot die leeftijd tekenen we vooral 'symbolisch' (een amandelvorm staat voor een oog).

Pas daarna leer je wat meer objectief waarnemen: hoe werkt perspectief en hoe boots je diepte na? Als je destijds bent gestopt, is je visuele software daar simpelweg gepauzeerd. Als ik bijv. op mijn 9e was gestopt, dan zie je hieronder dus dat ik gestopt zou zijn in de "opklaptafelfase". 

Waarneming: knop omzetten

Het heeft dus niks te maken met een gebrek aan talent of motoriek, maar alles met een niet-geleerde manier van kijken. En het goede nieuws: als volwassene kun je die knop relatief snel alsnog omzetten!Tegen een volwassene kun je namelijk zeggen: vergeet dat je hier een ingewikkeld stel benen en schoenen ziet.
Volg eerst puur de contourlijnen. Let alleen maar op de volgende dingen: hoe lang of kort is de lijn, hoe lang is de lijn ten opzichte van een andere lijn, hoe recht of schuin loopt de lijn, is de lijn gebogen?
Of: kijk juist eens naar de ruimte tússen de vormen en teken dát. Daarmee ontstaan vanzelf de contouren van heel lastig lijkende vormen. 

Tips voor het tekenen van verkorting

1: Kijk naar vorm en lijn, niet naar het object

Zoals zojuist besproken, kijk naar vorm, contouren, richtingen van lijnen, lengtes van lijnen, licht en donker en probeer niet te snappen wat je ziet.

2: Maak handig gebruik van restvormen

Een restvorm is een lege ruimte tussen objecten. Probeer de vorm van die ruimte te zien, die is vaak makkelijk te tekenen. Je bent dan ook niet meer bezig met "dit is een kattenpoot", maar met: hoe teken ik deze driehoek na.

3: Gebruik constructielijnen

In de schetsfase mag je lijnen gebruiken zoveel je maar wil. Gebruik horizontale of verticale lijnen om iets te meten of om aanknopingspunten te vinden. Ook kun je vaak schaduwgebieden als lijnwerk neerzetten. Je ziet die schaduwen dan als vormen en die vormen maken het makkelijker om in te schatten of je bepaalde verhoudingen goed hebt neergezet.
 Hieronder: de breedte van de arm in verkorting komt bijna overeen met de breedte van het hoofd en is wat smaller dan de vuist. Dat is informatie waar je wat mee kan! 
Verder laat ik met blauwe lijnen zien hoe je schaduwen als vormen kunt zien. Die blauwe lijnen zijn heel makkelijk na te tekenen en daarmee zie je ook dat het makkelijk wordt om de bovenkant (het lichte gedeelte) daaraan te relateren.

4: Op de kop natekenen

Als jij moeite hebt met verkorting, probeer dan eens een keer de onderstaande foto na te tekenen.

Ik heb hem alvast op de kop gezet, zodat je niet ondersteboven hoeft te gaan zitten.

Ga er een kwartier tot een half uur voor zitten en probeer alleen op de contourlijnen te letten.
Ik weet 100% zeker dat je een betere tekening maakt dan je zelf zou verwachten. Dat komt omdat je hersens er zich niet langer mee kunnen bemoeien. Je bent nu aangewezen op het kijken naar: hoe loopt de lijn, hoe lang is deze lijn, hoe gebogen is deze lijn etc.